2006'dan akl?mda kalan sahneler...
Aziz Nesin'in a?k mektuplar? nas?l yak?ld??
Oxford- "Harry Potter"?n yemekhanesinde...
Severken terk etmek
Yeni hayaller laz?m
Eski M?T ?efinden Çak?c?'ya öpücük!
2 liral?k hayatlar
S?k? bir du? laz?m ?imdi...
Sava? kültürü ve ?rkç? tehdit
K?rm?z? karanfil
Çak?c?'n?n mektubunun ard?ndan...
1 ay?n sonunda Dink cinayeti
Cüneyt abi bilir böyle yöntemleri
MGK neden var?
Yang?n yerinin hayaletleri
Araf'ta
Öfkeli kalabal?klar cehennemi
Devlet içinde yeni çizgi
Bizim kad?nlar?m?z
Mustafa Kemal de and?çlan?rd?
Akif ilgi bekliyor
?ki 12 Mart
Milliyetçilik neden yükseliyor?
DEV-GENÇ 12 Mart'? destekledi mi?
D??i?leri'nin iç i?leri
Bat? köklerini ar?yor
Can'?n Öfke'si
?kinci hayatlar
Sab?kal? cumhurba?kan?!
Kadir Has ile Mahir Çayan
Servet b?rakt?lar sevgiyi aratt?lar
Haf?za müzesi
Sahne tozunun pe?inde...
R?za Türmen'in tarihi uyar?s?
Seçim bitti, tayine dönüyoruz!
Prof. Bask?n Oran için "Ders veremez" karar?
Ba??ms?z sol adaya 50 bin oy ç?kar m??
68'in Mülkiyeli sa?c?lar?
Sesini kaybeden ülke
Halit Çelenk'le bir ak?am
?smet Pa?a'n?n Kö?k yoluna da may?n konmu?tu
Çankaya otoyolunda cinayet
Bugün Mülkiye'de ilginç bir ders var
"367 aranmaz"
Olabilir... Olmamal?... Olacak...
Ad? gizlenen suçlu
Gündüz insan, gece kurt
Vatan için mi?
Nokta'land?k m??
S?tmaya raz? olmak!
Gül'ün ad?
Ne olacak ?imdi?
??te Atatürk'ün bilinmeyen foto?raflar?
Önce Meclis, sonra ordu
Ça?layan: Bir devir teslim töreni
Seçimde kim kazan?r?
Türkiye'yi germeyin!
"Bülent'in vasiyeti yerine geliyor"
Anadolu ne diyor?
Korkma!
Tatilde kim sand??a gider?
Bir ayr?l?k öyküsü
Gerdek kap?s?nda 1 milyon insan
Daha ye?il bir hasat için...
T?k-Genç
S?ra programda
Anadolu'da bir tiyatro mucizesi
Bikini ve laiklik
?nönü birle?meyi anlat?yor
Rahat... Haz?r ol...
DP, devrili?inin y?ldönümünde kuruluyor
"Birinci görevim, taraflar?n birbirini anlamas?na yard?mc? olmak"
Mahalle bask?s?
Da??lm?? pazar yerleri gibi...
Sezonluk vitrin
Mihrican Diyarbak?r
Kuzey Irak'a bölgeden bak?nca...
Kuzey Irak'a Washington'dan bak?nca...
?steksiz
Bel alt?
Siyasete Bal-gatabilirler mi?
?karus'un dü?ü?ü
Aleviler ve MHP
Çocuk mu kand?r?yorlar?
S?rat köprüsüne ç?karken...
Kimin Ekspresi?
'Bir devrim hareketi'
Say?yla kendine gelmek
Susurluk ya??yor!
Seçim - totodan ç?kan sürpriz bakan
Erkeksen...
Erivan cephesinde yeni bir ?ey yok
Söz tükenmeden...
Ulucanlar
Faz?l Say'?n kanatland??? gece
?pe sar?lmay?n!
Tap-on ?ark?lar
O foto?raf? basmamal?yd?k!
Bu da küreselle?me!
Live Earth nas?l kaçt??
Bahçeli'nin s?rlar?
Devletin 'Mehmet'inden Milletin 'Mehmet'ine
Meclis'e Bask?n haz?rlan?yor!
Borsac? seçmen 'Turkcell' diyor
AKP'nin nefesi CHP'nin ensesinde
Erdo?an'?n ?a??rtan karnesi
Doktor raporuyla evlendiler
Herkes AKP'ye çal??t?
Babaya ba?l?... Futbolcu... Tek e?li... Sosyal... Vefakar...
50 y?l?n zaferi
Gül'lü Kö?k?
Mutlu musunuz?
?zmir'de ne oldu?
"Küstüm, oynam?yorum!"
Yolcu
Türk Silahl? Vekilleri
Ya?mur duas? yerine 'istifa duas?'na ç?kal?m
Modern mahrem
Brütüs kompleksi
Ba?ba?? m?, gözba?? m??
Sezen Aksu Kö?k'e ç?kabilir
Yeni ba?layanlar için izahl? darbeler tarihi
Liseler yar???yor
Bir evlilik y?ldönümü
Faz?l Say'?n Mastika çald??? gün
Risotto ve bulgur
Liste
2007 yaz?
Bravo çocuklar!
Tuna boyunda...
An?tkabir defterindeki küçük fark
Diyarbak?r 5 Nolu
Ramazan dayan??mas? kal?c? k?l?namaz m??
Kont Drakula'n?n ?atosunda...
'Hepimiz Türüt'üz!'
Avrupa, solu soruyor
Sorunlu din dersleri
Yerini bilmek...
Ba?kent alkolsüz düzene geçti
?yi ki bayrak var!
Il?ml? ?slam ve ABD (1)
Il?ml? ?slam ve ABD (2)
Yük Gemisi Partisi
Hey gidi günler!
'Ali topu Agop'a at!'
Tarihe ölüm dal???
Nisyan katmanlar?
Tarihin dikenini ay?klamak...
Tayyip Erdo?an yak???kl? m??
NBA ve biz
Sab?rlar ta?arken...
Denenmeyen
Bir fil yolculu?u
Gençli?imizi gazoz korkusu mahvetti
Teferruat?
"Emperyalizmin alçak hakemli?i"ne direnen kimdi?
Bahçede donla dola?mak
Muhalefet cephesinde durum
Okulda??m Orhan Veli ile ö?retmenim Hayri Baba
Silahtan önce siyaset ve diplomasi
Öfkemiz, karde?li?imizi vurmas?n!
?nternet ça??nda sansür
Önce i?ini iyi yap, sonra bayrak as!
28 Ekim gecesi ne oldu?
Cumhuriyet fazilettir
Kitaplar orman?ndan...
Omuzlara!
Müküs gezegeninde bir gün
"Sonuna kadar görevimi yapt?m. Pi?man oldu?um hiçbir ?ey yok"
"Söyle bana Anka ku?u!"
Ortak dü?man kim?
Çankaya'daki ?am zirvesinin tutanaklar? (1)
Çankaya'daki ?am zirvesinin tutanaklar? (2)
Çankaya’daki ?am zirvesinin tutanaklar? (3)
"O?lum! Atatürk ölürse ben de onunla gidece?im"
Müslüman?m demezsen para yok!
De?i?imin gizli mimar?: Kad?n
TRT
Karar vericileri rahat b?rakabilir miyiz?
Diyarbekir'in Diyarbak?r oldu?u gün
Fikir suçlular? saf?na ho? geldiniz Pa?am!
?kinci el erkekler
Tarihten ders almak
Titremeyen bir ç?nar
Atatürk, ö?retmenini nas?l görevden ald??
Tüllü sanat dönemi
Bakire Kraliçe ile Türk Sultan?
ABD plan?
Öldürme yetkisi
Varo? kral?n?n ihtiyaç listesi
Servis anneleri
Türban?n iktidar?
Çocuklar?n i?leri
??kence ve yarg?s?z infaz?n dönü?ü
Yazarlar ve çocuklar?
Fransa'daki Türk alerjisi sinemayla azalt?labilir
Bir "ma?dur" aran?yor!
Kral?n yarg?çlar?
Yine de?i?ir
Huysuz Virjin varolu? mücadelesi veriyor
Sansür karar? Erdo?an'?nd?
Müzik sanat?n?n kalesi dü?tü mü?
"Derinden azmettirenler var!"
Sevda kurakl???
?zmir'in AB'si: EXPO
Sivil operasyonun tam s?ras?
Kaç tane sanatç?m?z var?
Birinci Cumhuriyet bitti mi?
Cerrah'a dü?en...
Re?at Altay'?n yaz?lmam?? an?lar?
Erdo?an'?n derin devletle imtihan?
?imdi ittifak vaktidir!
Hepimiz Ermeni miyiz?
Son an?na kadar kalemi elindeydi
Ey güzel ülkem!
S?desutyun Paregam?s! (Elveda Dostum!)
Yar?n cenazeye gelmelisiniz Say?n Sezer!
?zmir'de artç? deprem
Yapma Ba?kan!
Ölüsü bile u?ra?t?r?yor
M?T ne demek istedi?
Ba?dat'?n kay?p milyarlar?
Türkiye Kürt devletiyle ya?amay? ö?renmeli
Kritik e?ikte önemli konferans
 
     
 
 
   
  Diyarbekir'in Diyarbak?r oldu?u gün      
 
Atatürk de 70 y?l önce gitti?i Diyarbak?r'da bir "jest" yapm?? ve kentin ad?n? de?i?tirmi?ti
Diyarbekir'in Diyarbak?r oldu?u gün

Atatürk'ün Diyarbak?r'a geli?inin 70'inci y?ldönümü hayli farkl? an?ld?. Bölgedeki askeri birlikler al???lmad?k ?ekilde "?ehitler ölmez / vatan bölünmez", "Her Türk asker do?ar" gibi sloganlar e?li?inde yürüdü. Bas?n, Sincan'da tanklar?n yürüyü?ünden bu yana, ilk kez bir geçit resmine bu kadar geni? yer ay?rd?. Elbette içinden geçti?imiz dönem itibar?yla "askerin jesti" manidard?. Bu vesileyle, Atatürk'ün 70 y?l önceki Diyarbak?r ziyaretinden ve kentin tarihini de?i?tiren bir "jest"inden söz etmek istiyorum bugün...


 ATATÜRK "BU HALKIN EV?NDE"

20 y?l sonra, yeniden Diyarbak?r'da...
Asl?nda 1937 gezisi, "Atatürk"ün Diyarbak?r'? ilk ziyareti idiyse de, Mustafa Kemal'in ilk ziyareti de?ildi.
Gazi son ziyaretten 20 y?l önce Diyarbak?r'da görev yapm??t?.
Bölgenin, önce Ermeni tehciri, sonra Rus i?galiyle sars?ld???, Sovyet ihtilaliyle dalgaland???, sanc?l? bir dönemdi.
Mustafa Kemal pencereleri Dicle'ye bakan bir kö?kte kalm??t?.
Pa?a oldu?unu orada ö?renmi?, kendisinde büyük iz b?rakan "Allah'? ?nkar Mümkün müdür" kitab?n? orada okumu?, "kad?nlar?n örtünmesi konusunun dü?ünülmeye de?er oldu?u" görü?ünü ilk kez orada dile getirmi?ti. (Bkz: "Org. Çal??lar'?n An?lar?: Atatürk'le 2,5 Y?l", ?. Çal??lar, Yap? Kredi Y., 1993, s. 137)

?ark'a son seyahat
Diyarbak?r'a yeniden geldi?inde ömrünün son y?l?na girmi?, geri say?m ba?lam??t?.
Sa?l??? iyi de?ildi.
12 Kas?m'da ba?lad??? "?ark seyahati" onu hepten yoracak ve Ankara'ya döndü?ü 20 Kas?m'da, kendisini ölüme götürecek ilk krizi ya?ayacakt?.
O gezide Sivas ve Malatya'dan sonra 15 Kas?m'da Diyarbak?r için yola ç?km??t?. Kente ak?am varaca??ndan "Beyhude merasim yap?lmas?n" demi?ti.
Ata 20 y?l sonra ilk kez Diyarbak?r'a gelecek ve kar??lamaya gelinmeyecekti öyle mi?
Tabii kimse bu emri dinlememi?ti.
?stasyonda toplanan co?kulu kalabal???n tezahürat?n? duyan Atatürk, bütün yorgunlu?una ra?men trenden inmeye ve gar binas?n?n teras?ndaki "Diyarbekir" tabelas?n?n üstünden halk? selamlamaya mecbur kald?.

Be?eriyetin medeni halk?
O gece Halkevi'ne gitti. Genç elemanlardan kurulu orkestran?n klasik müzik konserini izledi.
Konser bitince de ?u konu?may? yapt?:
"20 y?l sonra Diyarbak?r'da bulunuyorum. Dünyan?n en güzel ve en modern binas? içinde, modern, nefis bir müzi?i dinleyerek... Be?eriyetin medeni bir halk? huzurunda, bu halk?n evinde duydu?um zevk ve saadetin ne kadar büyük oldu?unu elbette takdir edersiniz. Bunu kaydetmekle bahtiyar?m."

Yeni ad? Diyarbak?r
Konu?may? heyecan içinde dinleyen ?ehir ahalisi ?a??rd?.
Çünkü Atatürk, ?ehirlerinin ad?n? bir ba?ka söylemi?, "Diyarbekir" yerine "Diyarbak?r" demi?ti.
Bunu bir dil sürçmesi sananlar, yan?ld?klar?n? çabuk anlad?lar.
Çünkü hemen ertesi gün, ?ehrin ad? "Diyarbak?r"a çevrildi.
Ve bu ad, 10 Aral?k 1937 günkü Bakanlar Kurulu karar? ile kesinle?tirildi.
Ama hepi topu iki harfin de?i?tirilmesinden ibaret görünen bu "küçük müdahale"nin ard?nda, büyük bir dil ve tarih seferberli?i vard?.

 B?R GECEDE OLU?TURULAN KURUL

Diyarbak?r Sözü Tetkik Komisyonu
"Diyarbekir"in "Diyarbak?r" olu?una dair çal??malar, Türk Dili dergisinin Haziran 1938 nüshas?nda özetlenmi?tir.
"Diyarbak?r Ad? Üzerine Çal??malar" ba?l?kl? bu özet okundu?unda bile "iki harfin" de?i?tirilmesi için nas?l hummal? bir faaliyet gerçekle?tirildi?i anla??l?r.
Her ?ey, Cumhurba?kanl??? Özel Kalem Müdürü Süreyya Anderiman'?n 17 Kas?m 1937'de (yani Atatürk'ün trenle Diyarbak?r'dan Elaz??'a geçti?i gece), muhtemelen özel vagondaki sofrada yap?lan bir dil tart??mas?n?n ard?ndan, sabaha kar?? 03.45'te Ergani'den geçti?i telgrafla ba?lad?.
"Acele" kayd?yla, "Türk Dil Kurumu Genel Sekreteri Bay ?brahim Necmi Dilmen"e gönderilen telgraf, aynen ?öyleydi:
"D.Bekir ?ehrinin isminin etimolojisine dair etüt var m?d?r? Esasta bu ?ehrin ismi 'Bak?r memleketi' manas?na olan 'Diyarbak?r' olmas? gerektir ve art?k bu isimle tan?nacakt?r. Dil Kurumu'nun bu hususta Tarih Kurumu ile i?birli?i yaparak, historik ve lengüistik tetkikatta bulunmas? emrediliyor. Bal?kesir saylav? ?smail Hakk?'n?n da mesai birli?ine davet edilmesi faydal? olacakt?r. Tetkikat?n titizlikle yap?lmas?n? ve mümkün ise neticelerin takiben bildirilmesini sayg?lar?mla dilerim."

Üç saatte tetkik
Bu emirden 12 saat sonra Türk Dil Kurumu ile Tarih Kurumu ortak toplant? yapt?.
Toplant?y? açan Prof. Abdülkadir ?nan söze, "Ald???m emir üzerine 'Diyarbekir' ve 'Diyarbak?r' kelimeleri üzerine ilimizde bulunan mehazlarda ara?t?rmalar yapt?m. Ald???m neticenin üç saat zarf?nda yap?lan bir tetkikin mahsulü oldu?unu dikkat nazar?n?za alarak kusurlar?m?n aff?n? da önce dilerim" diye ba?lad?.
?nan o günlerde popüler olan "Güne? Dil Teorisi"ne göre "Diyarbekir"in "Bak?r Diyar?" anlam?nda kullan?ld??? kan?s?ndayd?.
?ehrin eski ad? olan "Amida" sözünün Yakut lügatinde "Bak?r sikke" anlam? ta??d???n?, "Diyar"sözcü?ünün de Yakutça'da "ev" manas?na "dier"den geldi?ini belirtti.

Pek yüksek bir bulu?
Cumhurba?kanl???'n?n tezini do?rulayan bu bulu?, toplant?dakileri sevindirmi?ti. Di?er üyeler de benzer aç?klamalar yapt?lar.
TDK Genel Sekreteri Dilmen, durumu Atatürk'ün Özel Kalem Müdürü'ne bildirdi:
"Telgraf?n?z üzerine hemen iki kurumun buradaki üyeleriyle 22 ki?ilik bir toplant? yap?ld?. Toplant?ya kat?lanlar bu yerlere 'Bak?r eli' anlam?nda 'Diyarbak?r' denilmesinin pek yüksek bir bulu? eseri oldu?u görü?ünde" dedi.
Ard?ndan mesele komisyona havale edildi.
"Diyarbak?r Sözü Üzerine Tetkik Komisyonu" kuruldu.
Komisyon üyeleri Prof. Hasan Re?it Tankut, Prof. ?smail Hakk? Uzunçar??l?, Prof. Yusuf Ziya Özer, Prof. Abdülkadir ?nan, Ahmet Cevat Emre ve Mükrimin Halil Yinanç't?.

"?slam gayreti"
Komisyon ertesi gün topland?. O toplant?da da "Tutulga" (yani zab?t) tutuldu.
Gündem "Diyarbak?r ad?n?n ilmi durumu" idi.
Uzmanlar, iki gün boyunca konuyu tart??t?lar. Ço?unlukla ilk "bulu?" do?rulan?yordu:
"'Amid', Türkçe 'bak?r' demektir. ?slam'dan sonra imlan?n verdi?i imkan ve halk etimolojisi 'bak?r' kelimesini Arap ?ivesiyle 'Bekir' ?ekline sokmu?, muahhar co?rafyac?lar?n ?slam gayreti bunu 'Bekr-ibni-vail' ad?na ba?lamak gayretini te?vik etmi?tir."
Eski?ehir'deki "Kalemi Mahsus Müdürü" geli?meleri yak?ndan izliyordu. TDK'ya "çok tez" kayd?yla ?u telgraf? çekti:
"'Bekr ?bn-i Vail' ile 'Bak?r, ebin, av?l' sözlerini kar??la?t?rarak elde edece?iniz anlam? Ankara'ya vard???m?zda bize bildirmeniz..."

"'Bak?reli' desek?"
Komisyon 19 Kas?m günü i?ini bitirdi ve ?u karara vard?:
"'Diyarbak?r' kelimesinin 'bak?r' anlam?na gelen eski Türkçe 'amiday' tercümesi oldu?una tetkikler neticesinde tam kanaat has?l olmu?tur. ?lkin 'bak?r diyar?' anlam?yla 'Amiday' denen bu yerlere sonradan gelen Türkler, bu eski Türk sözünü 'bak?reli' manas?yla 'Diyarbak?r' ?ekline koymu?lar ve bu söz de sonradan Arap dili gayretiyle ve avam etimolojisiyle 'Diyar? Bekir' ?eklini alm??t?r."
Prof. Uzunçar??l?, kentin ad? "Diyarbak?r"a çevrilse de halk a?z?nda yine "Diyar? Bekir" k?l???na girme ihtimalinden söz etti:
"Nas?l 'Tunceli' diyorsak, buraya da 'Bak?reli' diyelim" dedi.
"Bu temenni ve mütalaalar?n Ulu Önder'in Ankara'ya avdetlerinde a??zdan arz? muvaf?k görüldü."
Gerçekten de tetkikin sonucu, 20 Kas?m gecesi Ankara'ya gelen Atatürk'e daha istasyonda haber verildi.
Ata'n?n koydu?u isim böylece, onun acilen toplant?ya ça??rd??? dil ve tarih bilginlerince de tescillenmi? oluyordu.
O günden sonra Diyarbekir, "Diyarbak?r" diye an?lacakt?.



 
  Gör. Say. : 3961 | Yayın Tarihi : 18.11.2007  
  | Son Güncelleme : 02.09.2014 - 09:05:44 | Şu an 57 kişi ile birliktesiniz | Hukuki Şartlar ve Gizlilik Hakları | webmaster |